Vardiya Planlama: Yıllık İzin ve Fazla Mesai Hesabı

4857 sayılı İş Kanunu, çalışma sürelerini, fazla mesai limitlerini ve izin haklarını net şekilde düzenler. İşverenin bu kuralları doğru uygulaması hem yasal hem mali risk yönetimi açısından kritiktir.

Haftalık Çalışma Süresi

İş Kanunu Madde 63'e göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Bu süre aksi kararlaştırılmadıkça işyerinde çalışılan günlere eşit ölçüde bölünerek uygulanır.

Fazla Mesai Hesabı

Haftalık 45 saati aşan her saat fazla çalışmadır. Ödeme kuralı:

• Fazla mesai: Saat ücretinin %50 fazlasıyla (saat × 1.5)
• Hafta tatilinde çalışma: Saat ücretinin %50 fazlasıyla + hafta tatili ücreti
• Ulusal bayram/genel tatil: Saat ücretinin %100 fazlasıyla (saat × 2)

Yıllık limit: Fazla çalışma süresi yılda 270 saati geçemez (Madde 41).

Örnek Hesaplama

Aylık brüt maaş: 20.000 TL, saat ücreti: 20.000 / 225 ≈ 89 TL

• Normal saat: 89 TL
• Fazla mesai saati: 89 × 1.5 = 133.50 TL
• Hafta tatili saati: 89 × 1.5 + günlük ücret
• Bayram saati: 89 × 2 = 178 TL

Gece Çalışması

İş Kanunu Madde 69: Gece çalışması 20:00 - 06:00 arasıdır.

• Gece vardiyası süresi 7.5 saati aşamaz
• Gece ve gündüz ayrı ayrı 4 saati aşarsa, ara dinlenme zorunlu
• Kadın işçiler için sağlık muayenesi gereklidir
• 18 yaşından küçüklerin gece çalışması yasaktır (bazı sektörler hariç)

Yıllık İzin Hakları (Madde 53)

İşyerinde en az 1 yıl çalışmış olan personel yıllık izin hakkı kazanır. Süreler:

Not: Bu süreler minimumdur. Toplu iş sözleşmesi veya şirket politikasıyla artırılabilir. 1PDKS sistemi kıdem bazlı hesaplamayı otomatik yapar.

Diğer İzin Tipleri

• Hastalık izni: Sağlık raporu ile, SGK tarafından ödenir
• Doğum izni: Doğum öncesi 8 hafta + sonrası 8 hafta (16 hafta)
• Babalık izni: 5 gün
• Evlilik izni: 3 gün
• Ölüm izni (1. derece): 3 gün
• Ücretsiz izin: Anlaşmayla, süresi belirsiz

Hafta Tatili ve Ara Dinlenmesi

Madde 46'ya göre: 7 günlük süre içinde en az 24 saat kesintisiz dinlenme zorunludur. Ara dinlenmesi için Madde 68:

• 4 saate kadar çalışma için: 15 dakika
• 4-7.5 saat çalışma için: 30 dakika
• 7.5 saat üzeri için: 1 saat

Otel ve 24 Saat Operasyonlu İşletmelerde

Otel, hastane, güvenlik gibi kesintisiz operasyonlu işletmelerde:

• Vardiya değişim saatleri İş Kanunu'na uygun planlanmalı (11 saat dinlenme)
• Gece çalışması için vardiya atamalarında 7.5 saat sınırı
• Hafta sonu ve bayram çarpanları otomatik hesaplanmalı
• Sezonsal personelin kıdemi doğru takip edilmeli

1PDKS Nasıl Yardımcı Olur?

• Haftalık 45 saat sınırı otomatik uyarı
• 11 saat dinlenme kontrolü (peş peşe vardiya engeli)
• Gece/hafta sonu/bayram çarpanları yapılandırılabilir
• Yıllık izin kotası kıdeme göre otomatik hesaplanır
• Puantaj otomatik fazla mesai ayrıştırması
• Yıllık fazla mesai limitine yaklaşım uyarısı